HOTLINE: 0966 36 36 64

Giỏ hàng 0 Sản phẩm

Hiện chưa có sản phẩm.

Tản mạn về tranh tứ bình

Tranh tứ bình là gì?

Tứ bình là loại tranh trục, gồm 4 bức tranh. Ngày xưa, những nơi sang trọng như cung vua, phủ vua, chúa, quan lại giàu có ngày xưa thường treo bộ tranh tứ quý. Đối với tầng lớp thường dân bộ tranh tứ quý thường được vẽ trên giấy dó được gọi là tranh tứ bình.

Có thể hiểu nôm na “Tứ quý” có nghĩa là “Bốn mùa” (Ở phương Đông, đặc biệt là Trung Quốc và Việt Nam, một năm có bốn mùa, mỗi mùa 3 tháng tương ứng với một quý). Nếu hiểu “quý” theo ý chỉ “quý tộc” thì “bình” sẽ mang nghĩa “bình dân”.

Ngày nay, Tranh tứ quý có thể hiểu là tranh gồm 4 loài cây, hoa mọc trên đất cùng với 4 loài chim tương ứng. Còn tranh tứ bình là 4 loài cây, hoa được đặt trong bình, không có sự phân chia sang hèn giữa 2 dòng tranh nữa.

Xem ngay các bức Tranh tứ quý

Các loại tranh tứ bình

Các loại tranh tứ bình có thể kể đến đó là:

  • Đào – Trúc – Cúc – Tùng
  • Mai – Trúc – Cúc – Tùng
  • Mai – Trúc – Cúc – Lan
  • Mai – Trúc – Cúc –  Sen
  • Mai – Sen – Cúc – Tùng

Có rất nhiều loại tranh tứ bình khác nhau, tuy nhiên, tựu chung lại đều gồm bốn bức tranh vẽ bốn loài hoa/chim tượng trưng cho bốn mùa. Chẳng hạn: Mai/ĐiểuHồng/CôngKê/CúcTùng/Hạc… Mùa Xuân: hoa Mai, Đào, Lan; Mùa Hạ: hoa Sen, Hồng; Mùa Thu: hoa Cúc, Phù Dung; Mùa Đông: Cây Trúc, Cây Thông (Tùng).

Tranh tứ quý bằng đồng

Tranh tứ bình

Mỗi bộ tứ quý đều thể hiện hàm ý về thời gian và cuộc sống. Thời gian ở đây mang tính chất luân hồi, mọi sự vật hữu sinh hữu diệt, quy luật nhân quả nối tiếp nhau tạo nên sự đa dạng cho cuộc sống. Những cây cỏ trong tranh cũng chính chỉ phẩm chất, tính cách con người, nhưng là những phẩm chất cao quý, khí chất của người quân tử, bậc đại trượng phu:

– Mai là sự trong trắng trong khổ hàn.
– Lan là sự mỹ miều trong sinh sôi.
– Trúc là sự thanh cao trong bụi trần.
– Cúc là sự tốt đẹp trong thành quả.

Khi ta treo bộ tranh tứ bình (hay tứ quý) là ta đã mang thời gian vĩnh hằng và sự luân chuyển vào nhà, để mỗi lần ngắm tranh là chiêm nghiệm về cuộc đời, về cuộc sống, hướng tới sự thanh tao.

Sinh thời, Cao Bá Quát rất tôn thờ hoa Mai, thể hiện qua câu nói: “Nhất sinh đê thủ bái Mai hoa” (cả cuộc đời chỉ biết cúi đầu trước hoa Mai); Mãn Giác thiền sư đã cảm nhận sức sống mạnh mẽ tiềm tàng, sự xuất hiện bất ngờ của Mai:
                    Đừng tưởng xuân qua hoa rụng hết 
                    Đêm qua sân trước một nhành Mai 
Đôi khi, trong các bộ tranh tứ bình ở Việt Nam và Trung Quốc, biểu tượng về cây cỏ cũng khác nhau đôi chút. Nếu như ở Việt Nam, Mai là biểu tượng của mùa xuân thì ở Trung Hoa, Mai lại là biểu tượng của mùa đông. Sự khác nhau về biểu tượng có thể do địa lý và khí hậu còn bản chất của ý nghĩ tượng trưng hoàn toàn không thay đổi. Yếu tố không gian và thời gian trong tranh tứ bình hoàn toàn ước lệ, không có ý nghĩa mô tả nhưng khái quát được tính tuần hoàn trong tự nhiên và ý nghĩa về nhân cách.

Trong tranh tứ bình Đông Hồ, trên mỗi bức tranh lại có một câu thơ làm ta liên tưởng đến cảnh thanh bần đạm bạc của các ẩn sĩ trong lều cỏ, thưởng trà, nhấp rượu ngắm tranh tứ bình mà tự coi như mình đang du ngoạn trong trời đất:

Xuân thiên Mai nhụy phô thanh bạch 
Hạ nhật Hồng hoa đấu hảo kỳ 
Cúc ngạo tình thu hương vạn lộc 
Tùng lăng đông tuyết ngọc thiên chi…

hay:

Xuân du phương thảo địa
Hạ thưởng lục hà trì
Thu ẩm hoàng hoa tửu
Đông ngâm bạch tuyết thi 

Hoa Lan là biểu tượng cho mùa xuân ở Trung Quốc thì ở Việt Nam Lan lại là biểu tượng cho mùa hạ. Người xưa chuộng hoa Lan bởi vì vẻ đẹp thanh nhã và hương thơm đài các, sang trọng của bậc vương giả: “Lan vị vương giả hương”.

Nếu như Lan là loài hoa ấn tượng với hương thơm của bậc vương giả thì Cúc là sự rực rỡ và lộng lẫy về sắc màu và hơn thế nữa: “Hoàng hoa vãn tiết”. Cúc là loài hoa đặc biệt dù khi héo rũ thì các cánh hoa vẫn không rời khỏi cuống, thể hiện phẩm chất kiên trung.

Trúc trong bộ tứ bình có thể được vẽ cành đơn, hoặc theo khóm theo lối trúc hóa long. Trúc cũng thường được vẽ cùng với đá (Trúc – Thạch), Trúc – Sẻ, hoặc vẽ cùng với hoa để tạo nên sự tương phản giữa cứng với mềm tạo nên những hiệu quả thẩm mỹ cho người xem.

Có lẽ một câu hỏi là vẽ tranh tứ quý với hình ảnh cây cỏ, thơ đã thể hiện được hàm ý mà bộ tranh gửi gắm, tại sao lại xuất hiện hình ảnh những con vật chim chóc, côn trùng!? Và thực tế tranh tứ bình hầu như luôn như vậy: Mai – Sẻ, Trúc – Sẻ, Cúc – Điệp, Tùng – Hạc, Sen – Vịt, Hồng – Công, Hồng – Điệp,… Những hình ảnh này không chỉ mang lại sức sống, sinh động cho bộ tranh mà nó còn tạo thêm những điểm nhấn về sự tương phản tính cách. Ví như: Trúc – Sẻ (Trúc tượng trưng cho người quân tử, sẻ tượng trưng cho kẻ tiểu nhân); hay Sen – Vịt thể hiện sự hài hòa về tính cách chậm chạp, ung dung, tự tại, hiền lành. Sự nhởn nhơ nhàn hạ như tranh Cúc – Điệp hay sự cao quý trường tồn như Tùng – Hạc…

Mời các bạn xem thêm các bức tranh Tứ quý